دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران
جریان «میقات بنیاسرائیل» در قرآن، مبحثی پر دامنه میان مفسران اسلامی است. از مسائل مهم در این زمینه، بررسی مفهوم و مصداق فراز «أ تهلکنا بما فعل السفهاء» (اعراف/ 155) است. بیشتر مفسران عبارت «أ تهلکنا» را به حضرت موسی (ع) نسبتداده، آن را به عذاب و عقاب تفسیر کردهاند؛ اما با توجه به موارد استعمال مشتقات «إهلاک» در قرآن و نیز با لحاظ سیاق و آیات همگون، به نظر مفهوم و مصداق دقیقتری میتوان برای عبارت مورد بحث جستوجو کرد.
جستار حاضر بر آن است، با روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن نقد آرای مفسران، دلایل و شواهد تفسیر برگزیده را تبیین نماید. پژوهش پیشرو به این نتیجه میانجامد که «إهلاک الاهی» در عرف قرآن بهمعنای «عذاب و مرگ بدفرجام» است و این معنا با وضعیت حضرت موسی (ع) در جریان میقات بنیاسرائیل هماهنگ نیست؛ بلکه تطبیق عبارت «أ تهلکنا» بر گفتوگوی برگزیدگان بنیاسرائیل با خداوند پس از صاعقه مرگ، با «حقیقت قرآنی إهلاک» سازگارتر مینماید.
از پیامدهای کلامی این بحث میتوان به تأیید سخنگفتن خداوند با صاعقهزدگان بنیاسرائیل در عالم برزخ و دنیا، امکان احتجاج با بنیاسرائیل در پی این مکالمه و نیز زدودن ابهام از مسائلی چون امکان رجوع به دنیا در صورت «إماتة» ـ نه إهلاک ـ اشاره کرد.
متن کامل مقاله [ pdf 213 KB ]
