کیفیّت استدلال و استشهاد ملامحمدکاظم هزارجریبی بر گزاره‌های دینی و چگونگی پاسخ به شبهات

شناخت تلاش‌هاي انديشمندان در رشته‌های مختلف، نقش به‌سزایی در رشد، شکوفايي و کشف مسائل نو در آن علوم ایفا می‌کند. یکی از اندیش‌مندان مسلمان که تاثیرات مهمی در عصرش ایفا نمود، ملامحمدکاظم هزارجریبی استرآبادی است. وی از فعال‌ترین دانش‌مندان در عرصۀ تألیف و نگارش در موضوع‌های متنوع دینی به‌ویژه در علوم اعتقادی در اواخر دوره زند و اوایل قاجار است. این نوشتار با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و مراجعه به نسخ خطی متعدد با روش توصیفی - تحلیلی به کیفیّت استدلال و استشهاد ملاهزارجریبی بر گزاره‌های دینی و چگونگی پاسخ‌ به شبهات خواهد پرداخت. بر اساس یافته‌های این پژوهش ایشان کوشید تا در فعالیت‌های علمی خود با توجه به وابستگی، عشق و ارادت به ائمه معصومان(علیهم السلام) به مطالعه‌های پُردامنه و عمیق در گزاره‌های دینی پرداخته و بر آن بود تا با نگارشی روان، به هجمه‌های مخالفان پاسخ دهد. روش‌هایی که وی در استدلال، استشهاد و دفاع از گزاره‌های دینی انجام می‌داد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: استناد به برخی روایات مرتبط، استناد به ادعیه و زیارات، استناد به آراء مجتهدان، اعتماد بر نقل‌های تاریخی و مسموعات. نقدهایی به شیوه استدلال‌ورزی هزارجریبی وارد است؛ همچون تأویل نکردن عبارات عرفا و شعرا  و جمود بر ظاهر سخنان آن‌ها، استفاده نکردن از قیاس شعری در قانع کردن خوانندگان، استفاده از شیوه غیرعلمیِ دشنام و ناسزاگویی نسبت به مخالفان.