اعضای هیات تحریریه راهنمای نگارش مقاله

دوره 9 ، شماره 17 - (پاییز و زمستان1400) صفحات : 71 - 94
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی گلستان (نویسنده مسئول)
دانشیار علوم قرآن وحدیث پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

گرچه اهمیت و حجیت عقل بر کسی پوشیده نیست، اما در چیستی عقل و دامنه كاربرد آن در مقام تفسیر، دیدگاه‌‏هاى متفاوتى وجود دارد. هدف این مقاله، بررسی جایگاه عقل در تفسیر قرآن کریم از نظر علامه معرفت بر پایه تفسیر اثری جامع و بیان کاستی‌های احتمالی در آن است. سؤال اصلی این است که آیا عقل می‌تواند منبع مستقلی در فهم معانی قرآن باشد یا خیر؟ این پژوهش با استفاده از روش توصیفی و انتقادی تهیه شده است. نتایج بررسی نشان می‌دهد که استاد معرفت عقل را دو قسم دانسته: عقل رشید، حکیم و ... که در حوزه معارف بشری تواناست و دوم «عقل بشری» که به لحاظ محدودیتش از درک غیب ناتوان است. ایشان در تفسیر نقلی خود توجه ویژه‌ای به عقل و اجتهاد داشته و در کنار محکمات قرآن و سنت، عقل را سند دانسته و آن را حاکم بر اخبار و نظریات تفسیری می­‌داند. به همین دلیل واژه «الکتاب» در روایات «عرضه حدیث بر کتاب» را در مفهومی وسیع­‌تر از ظاهرش دانسته و آن را کنایه از محکمات دین و بدیهیات عقلی که شامل سنت و برهان آشکار عقلی می­‌شوند، می‌داند که لازمه دلالت روایات عرضه حدیث بر کتاب، اعتبار عقل در تفسیراست. نکته قابل‌تأمل در «تفسیر اثری جامع» ابهام مقصود استاد از عقل است.

 

 

واژه های کلیدی : عقل، تفسیر قرآن، علامه معرفت.

متن کامل مقاله [ pdf 248 KB ]
موضوع مقاله : -------
دریافت: ۱۴۰۰/۰۹/۲۱ | پذیرش: ۱۴۰۰/۱۲/۲۰ | انتشار: ۱۴۰۰/۱۲/۲۶


موسسه پیامبر اعظم (ص) ساری
دکتر سید علی هاشمی
دکتر علی اصغر زکوی
سعید قاسمی طوسی
2383-1081


مقالات انتشار داده شده